Các yếu tố ảnh hưởng đến lãi suất trên thị trường

Nhân tố chính ảnh hưởng gây biến động lãi suất là sự thay đổi trong cung và cầu vốn vay trên thị trường. Trước hết, chúng ta sẽ tìm hiểu các thành phần tạo nên cung, cầu vốn vay. Tiếp đó là xem xét những yếu tố tác động đến hai đại lượng này để từ đó làm thay đổi lãi suất trên thị trường tiền tệ.

Bộ phận cấu thành cung và cầu vốn vay

Nhu cầu vay vốn trên thị trường tiền tệ đến từ mọi tầng lớp, từ từng cá nhân cho đến những cơ quan tổ chức có quy mô. Chính phủ có nhu cầu vay tiền để bù đắp thâm hụt ngân sách, cá nhân, doanh nghiệp mong muốn có tiền để trang trải chi phí phát sinh trong sản xuất, tiêu dùng và cả những chủ thể nước ngoài cũng là góp phần tạo nên cầu vốn vay.

Ngược lại với cầu, là cung. Cung quỹ cho vay được cấu thành từ các bộ phận sau: tiền tiết kiệm của cá nhân và hộ gia đình, các quỹ tạm thời nhàn rỗi của doanh nghiệp, thặng dư ngân sách nhà nước ở Trung Ương và địa phương, nguồn vốn của các chủ thể nước ngoài, v..v.

Khi cung và cầu vốn vay bằng nhau , ta có mức lãi suất cân bằng.

Các yếu tố thay đổi cung và cầu vốn vay

Có nhiều yếu tố làm thay đổi cung và cầu vốn vay trên thị trường tiền tệ dẫn đến thay đổi mức lãi suất cân bằng. Trước tiên, chúng ta xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến cầu vốn vay.

Trong điều kiện kinh tế tăng trưởng, nếu có nhiều cơ hội đầu tư tiềm năng thì nhu cầu vay vốn sẽ càng tăng dẫn đến lãi suất tăng. Ví dụ, thị trường nhà đất sôi động khiến nhiều nhà đầu tư có mong muốn vay vốn để đầu tư vào bất động sản khiến cầu về vốn tăng dẫn đến tăng lãi suất.

Bên cạnh đó, lạm phát cũng là một yếu tố quyết định đến lãi suất. Trong bài viết về cách tính lãi suất cơ bản, chúng ta đã biết lãi suất thực được tính bằng cách lấy lãi suất danh nghĩa trừ đi lạm phát. Vậy, khi lạm phát dự tính tăng sẽ làm giảm lãi suất thực từ đó làm giảm chi phí thực của tiền vay, làm tăng nhu cầu vay vốn và lãi suất trên thị trường tăng. Trường hợp lạm phát giảm sẽ tạo hiệu ứng ngược lại.

Một yếu tố không kém phần quan trọng ảnh hưởng đến cầu vốn vay đó là tình hình ngân sách của chính phủ. Nước ta là một nước có thâm hụt ngân sách hàng năm khá cao với nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa đề cao vai trò của doanh nghiệp nhà nước, nhu cầu vay vốn để bù đắp ngân sách của chính phủ tạo nên lượng cầu vốn vay tương đối lớn từ đó góp phần làm tăng lãi suất.

Chúng ta tiếp tục tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến cung vốn vay trong mối quan hệ với lãi suất.

Chúng ta vừa nhận định rằng khi nền kinh tế tăng trưởng sẽ khiến cầu về vốn vay tăng dẫn đến nâng cao mặt bằng lãi suất. Tuy nhiên, khi nền kinh tế tăng trưởng, thu nhập của người dân cũng tăng theo. Khi thu nhập tăng thì lượng tiền tiết kiệm trong dân chúng cũng lớn hơn, cung dồi dào khiến lãi suất giảm. Đây là sự tự cân bằng của thị trường, giúp cho lãi suất luôn ổn định.

Thực tế chứng minh rằng các ngân hàng luôn dành mức lãi suất cao hơn cho các khoản tiếp kiệm với kỳ hạn dài hơn. Thứ nhất, hầu hết mọi người thường không thích rủi ro, với một mức lợi nhuận giống nhau, họ sẽ ưu tiên chọn kênh đầu tư ít rủi ro nhất mà thời gian càng dài thì rủi ro càng lớn. Thứ hai, dân chúng ưa thích những khoản tiết kiệm có khả năng chuyển đổi thành tiền nhanh chóng (có tính thanh khoản/tính lỏng cao). Từ đó, ta có thể thấy mức độ rủi ro và tính thanh khoản cũng có tác động đến cung vốn vay.

Dù vậy, ở nước ta, cung tiền tệ được nhà nước quản lý khá chặt chẽ nhằm kiềm chế lạm phát, điều chỉnh mức lãi suất cho phù hợp với từng thời kỳ.  Khi lạm phát tăng cao gây áp lực lên lãi suất, chính phủ sẽ thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ bằng nhiều cách như tăng mức dự trữ bắt buộc, giảm lãi suất chiết khấu, giảm hạn mức tín dụng, v..v. Mức cung tiền sẽ giảm đi khiến cho lãi suất tăng.  Còn khi có nguy cơ suy thoái kinh tế, chính phủ lại thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ khiến cho lãi suất giảm, cung tiền dồi dào hơn từ đó khuyến khích đầu tư kinh doanh, phát triển kinh tế.

Với sự thay đổi cung và cầu vốn vay sẽ dẫn đến sự biến động lãi suất trên thị trường tiền tệ. Mà cung và cầu lại bị ảnh hưởng bởi vô vàn các yếu tố khác, trên đây chỉ là những yếu tố chính và đa phần mang tính lý thuyết. Thị trường trên thực tế phức tạp hơn nhiều, đòi hỏi mỗi nhà đầu tư khi muốn xem xét lãi suất cần phải có cái nhìn khách quan, đa chiều.